PROW/Leader/LGD

Historia

Od dnia 1 maja 2004 roku Polska korzysta z możliwości, jakie daje Wspólna Polityka Rolna (WPR) oraz Polityka Regionalna (Spójności) Unii Europejskiej. Rozwój obszarów wiejskich jest ważną częścią wspólnej polityki rolnej (WPR), gdyż ponad połowa ludności UE mieszka na terenach wiejskich, które zajmują ok. 90% terytoriów 25 państw Unii. W latach 2004-2006 polska wieś korzystała m.in. ze środków finansowych Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (fr. FEOGA), dzięki instrumentom Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW 2004-2006) i Sektorowego Programu Operacyjnego „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego i rozwój obszarów wiejskich 2004-2006 (SPO – Rolnictwo). W latach 2000-2006 głównym źródłem finansowania rolnictwa i obszarów wiejskich w krajach członkowskich Unii Europejskiej (UE) był Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), obejmujący Sekcję Orientacji oraz Sekcję Gwarancji. Z Sekcji Orientacji pochodzą środki na Sektorowy Program Operacyjny „Restrukturyzacja i modernizacja sektora rolno-żywnościowego i rozwój obszarów wiejskich 2004-2006”, zaś z Sekcji Gwarancji – Plan Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2004-2006, organizacje wspólnego rynku rolnego oraz płatności bezpośrednie.

W latach 2004-2006 w ramach SPO Rolnictwo, jako działanie 2.7. realizowany był Pilotażowy Program Leader+ (PPL+). Działaniem tym wdrażane były elementy inicjatywy wspólnotowej Leader+ w dwóch schematach. Celem Schematu I było utworzenie Lokalnych Grup Działania (LGD) i opracowanie Zintegrowanej Strategii Rozwoju Obszarów Wiejskich (ZSROW). W ramach Schematu II LGD wdrażały strategie opracowane w ramach schematu I lub opracowane bez wsparcia ze środków SPO Rolnictwo. ZSROW musiała uwzględniać co najmniej jedno z następujących zagadnień tematów
wiodących:
- zastosowanie nowych informacji know-how i nowych technologii w celu podniesienia konkurencyjności produktów i usług terenów wiejskich;
- poprawa jakości Życia na obszarach wiejskich;
- podnoszenie wartości lokalnych produktów zwłaszcza przez ułatwianie małym jednostkom produkcyjnym dostępu do rynków dzięki wspólnym działaniom;
- wykorzystanie zasobów naturalnych i kulturowych, w tym potencjału obszarów należących do sieci Natura 2000.
W ramach schematu I można było uzyskać pomoc w wysokości 150 tys. zł (ok. 40 tys. euro, przy kursie 3,75 PLN/EUR). O pomoc wnioskowało 225 beneficjentów, przy czym pomoc uzyskało 174. W ramach schematu II można było uzyskać dofinansowanie w wysokości 750 tys. zł (ok. 200 tys. Euro). Z możliwości tej skorzystało 149 LGD, uzyskując w ten sposób łącznie 21 463 tys. Euro, przy czym o pomoc wnioskowało 187 grup.

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013

1 stycznia 2007 rozpoczęła się nowa perspektywa budżetowa Unii Europejskiej, a zarazem nowy okres programowania. W miejsce FEOGA utworzono dwa fundusze rolne. Pierwszy, Europejski Fundusz Gwarancji Rolnych (EFGR), finansuje płatności bezpośrednie oraz organizację wspólnych rynków rolnych – tzw. I-wszy filar WPR. Drugi, Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) jest głównym źródłem wspierania rozwoju obszarów wiejskich – tzw. II filar WPR.

W Polsce, w ramach EFRROW realizowany będzie Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, który oprócz nowych działań w znakomitej większości obejmuje działania realizowane wcześniej przez PROW 2004-2006 i SPO – Rolnictwo. Jednocześnie dotychczasowa Inicjatywa Wspólnotowa LEADER+, która wymagała odrębnych dokumentów programowych, została włączona do programów rozwoju obszarów wiejskich. Nastąpiło także oddzielenie polityki rozwoju obszarów wiejskich od polityki spójności.

Instrumenty PROW 2007-2013 podzielono na osie priorytetowe, których realizacja ma przyczynić się do osiągnięcia celów ukierunkowanych na trzy zasadnicze problemy i wyzwania stojące przed obszarami wiejskimi:
- Ekonomiczne (niższy od przeciętnego dochód, starzenie się ludności wiejskiej, wysoka zależność od pierwszego sektora);
- Środowiskowe (pro-środowiskowa rola rolnictwa i leśnictwa).
- Społeczne (wyższy od przeciętnego poziom bezrobocia, wykluczenie społeczne, niska dywersyfikacja rynku pracy oraz niska gęstość zaludnienia, co wpływa na gorszy dostęp do podstawowych usług);

Powyższym problemom zostały przyporządkowane trzy cele główne polityki rozwoju obszarów wiejskich:
Cel 1: Poprawa konkurencyjności gospodarstw rolnych poprzez ich restrukturyzację,
Cel 2: Poprawa stanu środowiska oraz krajobrazu poprzez racjonalną gospodarkę ziemią,
Cel 3: Poprawa warunków życia ludności wiejskiej i promocja dywersyfikacji działalności gospodarczej.

Każdemu z celów głównych polityki odpowiada oś priorytetowa obejmująca odpowiednie instrumenty polityki rozwoju obszarów wiejskich:
oś priorytetowa 1 (gospodarcza): wsparcie konkurencyjności sektora rolnego i leśnego,
oś priorytetowa 2 (środowiskowa): zrównoważone gospodarowanie zasobami gruntów rolnych i leśnych,
oś priorytetowa 3 (społeczna): dywersyfikacja ekonomiczna obszarów wiejskich i podniesienie jakości życia na obszarach wiejskich.
oś priorytetowa 4 LEADER - Wdrażanie Lokalnej Strategii Rozwoju. Działanie ma na celu umożliwienie mieszkańcom obszaru objętego lokalną strategią rozwoju (LSR) realizacji projektów w ramach tej strategii. Realizacja strategii powinna przyczynić się do poprawy jakości życia na obszarach wiejskich m.in. poprzez wzrost aktywność lokalnych społeczności oraz stymulowanie powstawania nowych miejsc pracy. W ramach realizacji LSR, zatwierdzonych przez samorząd województwa, Lokalna Grupa Działania wybiera projekty do realizacji w ramach środków przyznawanych na realizację strategii. Pracownicy LGD pomagają wnioskodawcom w przygotowaniu projektów

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 oferuje 22 działania:
Oś 1 Poprawa konkurencyjności sektora rolnego i leśnego:
- Szkolenia zawodowe dla osób zatrudnionych w rolnictwie i leśnictwie
- Ułatwianie startu młodym rolnikom
- Renty strukturalne
- Korzystanie z usług doradczych przez rolników i posiadaczy lasów
- Modernizacja gospodarstw rolnych
- Zwiększanie wartości dodanej podstawowej produkcji rolnej i leśnej
- Poprawianie i rozwijanie infrastruktury związanej z rozwojem i dostosowaniem rolnictwa i leśnictwa
- Uczestnictwo rolników w systemach jakości żywności
- Działania informacyjne i promocyjne
- Grupy producentów rolnych
Oś 2 Poprawa środowiska naturalnego i obszarów wiejskich:
- Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)
- Program rolnośrodowiskowy (Płatności rolnośrodowiskowe)
- Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne
- Odtwarzanie potencjału produkcji leśnej zniszczonego przez katastrofy i wprowadzanie instrumentów zapobiegawczych
Oś 3 Jakość Życia na obszarach wiejskich i różnicowanie gospodarki wiejskiej:
- Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej
- Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw
- Podstawowe usługi dla gospodarki i ludności wiejskiej
- Odnowa i rozwój wsi
Oś 4 Leader:
- Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju
- Wdrażanie projektów współpracy
- Funkcjonowanie lokalnej grupy działania, nabywanie umiejętności i aktywizacja

Dodatkowo w ramach PROW 2007-2013 realizowane jest działanie „Pomoc Techniczna”, wspierające proces obsługi programu.

W ramach PROW 2007-2013 do wykorzystania jest 17 217 817 440 Euro, z czego 13 230 038 156 Euro pochodzi z EFRROW. W ramach osi 4 Leader do wykorzystania jest 787 500 000 Euro, z czego 630 000 000 Euro pochodzi z EFRROW. Udział środków Unii Europejskiej (EFRROW) w finansowaniu realizacji działań osi 4 wynosi 80%. Pozostałe 20% to krajowe środki publiczne.

Instytucje zaangażowane we wdrażanie osi 4 Leader

- Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) - instytucja zarządzająca
- Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) - agencja płatnicza dla całego PROW 2007-2013 i podmiot wdrażający dla projektów Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej oraz Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw realizowanych w ramach działania Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju.
- Samorząd Województwa (SW) - podmiot wdrażający dla działań: Wdrażanie projektów współpracy i Funkcjonowanie lokalnej grupy działania oraz dla projektów Odnowa i rozwój wsi i Małe projekty realizowanych w ramach działania Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju.

Cele osi 4 Leader

Leader jest podejściem wielosektorowym, przekrojowym i partnerskim, realizowanym lokalnie na określonym obszarze, umożliwiającym osiągnięcie celów osi trzeciej. Celem osi Leader jest przede wszystkim budowanie kapitału społecznego poprzez aktywizację mieszkańców oraz przyczynianie się do powstawania nowych miejsc pracy na obszarach wiejskich, a także polepszenie zarządzania lokalnymi zasobami i ich waloryzacja, w skutek pośredniego włączenia lokalnych grup działania w system zarządzania danym obszarem. Pomocne w osiągnięciu celów osi będą również projekty współpracy.

Leader jest podejściem przekrojowym, które ma przyczynić się do aktywizacji społeczności wiejskich poprzez włączenie partnerów społecznych i gospodarczych do planowania i wdrażania lokalnych inicjatyw. Lokalne podejście powiązane z określonym obszarem, wpływa na lepsze zdefiniowanie problemów obszaru i określenie sposobów ich rozwiązania.

Leader jest oddolnym partnerskim podejściem do rozwoju obszarów wiejskich, realizowanym przez lokalne grupy działania (LGD), polegającym na opracowaniu przez lokalną społeczność wiejską lokalnej strategii rozwoju (LSR) oraz realizacji wynikających z niej innowacyjnych projektów łączących zasoby ludzkie, naturalne, kulturowe, historyczne, itp., wiedzę i umiejętności przedstawicieli trzech sektorów: publicznego, gospodarczego i społecznego. Przedstawiciele tych sektorów tworzą partnerstwo zwane lokalną grupą działania, które jest reprezentatywne dla obszaru objętego LSR. Na poziomie decyzyjnym LGD, co najmniej 50% stanowią partnerzy gospodarczy i społeczni. Lokalna grupa działania wybiera projekty, których realizacja przyczyni się do osiągnięcia celów wspólnie opracowanej lokalnej strategii rozwoju. Takie oddolne podejście wzmocni spójność podejmowanych lokalnie decyzji, podniesie jakość zarządzania i przyczyni się do wzmocnienia kapitału społecznego w społecznościach wiejskich, a także skłoni do stosowania innowacyjnych rozwiązań w zakresie rozwoju danego obszaru. W ramach podejścia Leader będzie również wspierana działalność lokalnych grup działania, w tym realizowane przez nie projekty współpracy. Realizacja osi 4 w dłuższej perspektywie czasowej przyczyni się do osiągnięcia celów osi trzeciej.

Wybór LGD do realizacji LSR

We wdrażaniu działań osi 4. Leader mogą uczestniczyć jedynie te LGD, które samorząd województwa w drodze konkursu wybierze do realizacji lokalnej strategii rozwoju. Instytucja Zarządzająca (MRiRW) deleguje część swoich zadań w zakresie wyboru LGD w ramach wdrażania PROW na rzecz samorządów województw (SW). Samorządy województw w porozumieniu z Instytucją Zarządzającą ogłosiły nabór wniosków LGD na realizację lokalnej strategii rozwoju najpóźniej w trzecim kwartale 2008 r. LGD składały wniosek na realizację lokalnej strategii rozwoju do SW, na terenie którego mają siedzibę. Wybór LGD odbywał się na podstawie kryteriów, określonych na poziomie krajowym przez Instytucję Zarządzającą, odnoszących się do potencjału organizacyjno administracyjnego LGD oraz jakości LSR. Z wybranymi do realizacji LSR lokalnymi grupami działania samorządy województw podpisały stosowne umowy, w których m.in. określona została wysokość potencjalnych
środków na realizację LSR. Najpóźniej 3 lata po podpisaniu umów z LGD na realizację LSR przewiduje się weryfikację działalności LGD pod względem realizacji LSR oraz potencjału organizacyjno administracyjnego.

Kryteria dostępu dla LGD:
- partnerstwo trójsektorowe składające się z przedstawicieli sektora publicznego, gospodarczego i społecznego;
- na poziomie decyzyjnym partnerstwa przynajmniej 50% stanowią partnerzy gospodarczy i społeczni, w tym przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego, w szczególności: rolnicy, kobiety wiejskie, młodzi ludzie oraz ich stowarzyszenia;
- LGD przygotowuje lokalną strategię rozwoju; obszar objęty LSR jest spójny i obejmuje zgodnie z przyjętą definicją obszarów wiejskich, miejscowości znajdujące się w granicach administracyjnych:
-- gmin wiejskich,
-- gmin miejsko-wiejskich, z wyłączeniem miast liczących powyżej 20 tys. mieszkańców zameldowanych na pobyt stały,
-- gmin miejskich, nie większych niż 5 tys. mieszkańców zameldowanych na pobyt stały.
- struktura organizacyjna LGD zapewnia rozdzielenie funkcji zarządczej od decyzyjnej;
- obszar, na którym jest realizowana LSR, liczy co najmniej 10 tys. i nie więcej niż 150 tys. mieszkańców;
- dopuszcza się możliwość działania wyłącznie jednej LGD wybranej do realizacji LSR na lata 2007-2013 na danym obszarze;
- LGD musi posiadać potencjał administracyjny do zarządzania środkami publicznymi i wdrożenia lokalnej strategii rozwoju.

Kryteria wyboru LGD dotyczyły oceny:
- Potencjału organizacyjno - administracyjnego LGD:
- Jakości lokalnej strategii rozwoju (LSR).

Lokalna grupa działania powinna być partnerstwem otwartym, które dba o poszerzanie swojego składu. Zasady i procedury przyjmowania nowych członków powinny być określone w statucie. Jednak oprócz zapisów statutowych LGD powinna także posiadać plan poszerzania partnerstwa, który by zawierał zbiór działań, zachęcających do członkowstwa w LGD.

Działania wdrażane poprzez Lokalne Grupy Działania

1. Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju
Działanie ma na celu umożliwienie mieszkańcom obszaru objętego lokalną strategią rozwoju (LSR) realizacji projektów w ramach tej strategii. Realizacja strategii powinna przyczynić się do poprawy jakości życia na obszarach wiejskich m.in. poprzez wzrost aktywności lokalnych społeczności oraz stymulowanie powstawania nowych miejsc pracy. W ramach realizacji LSR, zatwierdzonych przez samorząd województwa, LGD wybiera projekty do realizacji w ramach środków przyznanych na realizację strategii. Pracownicy LGD pomagają wnioskodawcom w przygotowaniu projektów. Wnioski te mogą dotyczyć projektów kwalifikujących się do udzielenia pomocy w ramach działań osi 3 - Jakość życia na obszarach wiejskich i różnicowanie gospodarki wiejskiej:
- Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej,
- Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw,
- Odnowa i rozwój wsi,
oraz innych projektów zwanych dalej „małymi projektami”, które nie kwalifikują się do wsparcia w ramach działań osi 3, ale przyczyniają się do osiągnięcia celów tej osi, tj. poprawy jakości życia lub większego zróżnicowania działalności gospodarczej na obszarze działania LGD. Beneficjenci, zakres i sposób pomocy opisane są w dziale Dofinansowanie. (patrz: Dofinansowanie)

Wnioski kwalifikujące się do udzielenia pomocy mogą dotyczyć tylko projektów zgodnych z LSR, przyjętą przez LGD i zatwierdzoną przez samorząd województwa, a także spełniać kryteria dostępu określone dla poszczególnych działań w PROW 2007-2013 oraz inne przewidziane prawem wymagania, np. pozwolenia, licencje itp. Każda LGD posiada organ decyzyjny, do wyłącznej kompetencji którego należy wybór operacji do finansowania W skład organu decyzyjnego powinni wchodzić przedstawiciele wszystkich gmin, będących członkami lub partnerami LGD, a także przedstawiciele sektora publicznego, społecznego i gospodarczego. Co najmniej 50% składu tego organu powinni stanowić przedstawiciele partnerów społecznych i gospodarczych.

LGD musi posiadać procedurę wyboru operacji (tryb naboru i oceny wniosków o pomoc) oraz kryteria oceny zgodności operacji z LSR (ocena „zerojedynkowa”) i lokalne kryteria wyboru, zgodnie z którymi organ decyzyjny dokona merytorycznej oceny operacji (ocena punktowa) oraz procedurę odwołania od rozstrzygnięć organu decyzyjnego w sprawie wyboru operacji. Kryteria wyboru operacji powinny być adekwatne do celów, określonych na podstawie analizy SWOT, tzn. takie, aby za ich pomocą można było dokonać wyboru operacji najpełniej realizujących cele LSR.

2. Wdrażanie projektów współpracy
W ramach działania pomoc jest przyznawana dla LGD na realizację projektów współpracy międzyregionalnej i międzynarodowej:
- zawartych w LSR;
- nieuwzględnionych w LSR, ale zgodnych z celami LSR, opracowanej i realizowanej przez LGD.
Projekty współpracy mogą angażować, poza LGD, inne partnerstwa z państw członkowskich UE lub państw trzecich, będące grupami lokalnych partnerów, które zajmują się zagadnieniami rozwoju obszarów wiejskich.

3. Funkcjonowanie lokalnej grupy działania, nabywanie umiejętności i aktywizacja
Działanie zapewni sprawną i efektywną pracę lokalnych grup działania wybranych w ramach realizacji osi 4 PROW 2017-2013 oraz doskonalenie zawodowe osób uczestniczących w realizacji lokalnych strategii rozwoju. Działanie przyczyni się także do budowania kapitału społecznego na wsi, a poprzez to do pobudzenia zaangażowania społeczności lokalnej w rozwój obszaru oraz lepszego wykorzystania potencjału obszarów wiejskich. Warunkiem pobudzania zaangażowania społeczności lokalnej w rozwój obszaru oraz lepszego wykorzystania zasobów obszaru jest budowanie kapitału społecznego na wsi. Z uwagi na ogólnie niski poziom aktywności i zaangażowania społeczności wiejskich na polskiej wsi w struktury lokalne oraz niechęć do współpracy, działania aktywizujące, promocyjne czy szkoleniowe, jakie będą prowadzone przez lokalne grupy działania mają szczególnie istotne znaczenie dla rozwoju obszarów wiejskich w Polsce. W tym celu niezbędne jest również zapewnienie sprawnego funkcjonowania lokalnych grup działania, które będą prowadziły ww. działania aktywizujące i animacyjne. W ramach działania, pomoc jest przyznawana LGD na realizację aktywności zgodnie z listą kosztów kwalifikowalnych określoną w odrębnych przepisach.

Pomoc przyznawana w ramach działania może w szczególności dotyczyć:
- badań nad obszarem objętym LSR;
- informowania o obszarze działania LGD oraz o LSR;
- szkolenia kadr biorących udział we wdrażaniu LSR;
- wydarzeń o charakterze promocyjnym związanych z obszarem działania LGD i LSR;
- szkolenia lokalnych liderów;
- animowania społeczności lokalnych;
- kosztów bieżących LGD (koszty administracyjne związane z działalnością LGD).

Przedsięwzięcia zaplanowane w ramach działań „Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju”, „Wdrażanie projektów współpracy” czy „Funkcjonowanie lokalnej grupy działania” muszą przyczyniać się do osiągnięcia celów LSR oraz wynikać ze specyfiki obszaru objętego LSR i realizować cele PROW 2007-2013.

Lokalna grupa działania, której lokalna strategia rozwoju została wybrana przez samorząd województwa do realizacji będzie dysponować potencjalnymi środkami, obliczonymi w następujący sposób:

Na działanie „Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju”: 116 zł x liczba mieszkańców zameldowanych na pobyt stały (stan na dzień 31 grudnia 2006r.) na obszarze objętym LSR; z tym, że w LSR na każdy z rodzajów operacji, dotyczących działań „Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej”, „Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw”, „Odnowa wsi” i „Małe projekty” LGD musi zaplanować nie mniej niż 10% dostępnych środków.
Na działanie „Wdrażanie projektów współpracy”: 3 zł x liczba mieszkańców zameldowanych na pobyt stały (stan na dzień 31 grudnia 2006r.) na obszarze objętym LSR;
Na działanie 4.3 „Funkcjonowanie LGD”: 29 zł x liczba mieszkańców zameldowanych na pobyt stały (stan na dzień 31 grudnia 2006 r .) na obszarze objętym LSR; z tym, że na koszty bieżące LGD zaplanować może nie więcej niż 15% sumy środków, przewidzianych na działania 4.1, 4.2, 4.3.

Rola LGD w realizacji LSR

- Rozpowszechnianie założeń LSR;
- Wsparcie doradcze dla potencjalnych beneficjentów;
- Promocja małych projektów;
- Informowanie mieszkańców o możliwościach składania wniosków w ramach działania 4.1/413 Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju;
- Upowszechnianie informacji o zasadach udzielania pomocy na realizację projektów przedkładanych przez wnioskodawców, kryteriach wyboru projektów oraz sposobu naboru wniosków o pomoc
- Informowanie na stronie WWW, w ogłoszeniu w prasie lokalnej, o możliwości wystąpienia do LGD w sprawie wyboru projektów do realizacji LSR
- Sprawdzanie zgodności projektu z założeniami LSR i lokalnymi kryteriami wyboru
- Opiniowanie i wybór przez organ decyzyjny LGD operacji do finansowania z puli środków przyznawanych LGD na realizację LSR
- LGD mogą prowadzić działalność służącą realizacji LSR, w zakresie ustalonym w ich statutach.


Przejrzyj lub pobierz:

Prezentacja - obowiązki LGD


Nasi partnerzy

Europejski Fundusz Rolny na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich:
Europa inwestująca w obszary wiejskie

Strona internetowa opracowana jest przez Lokalną Grupę Działania "Rozwój Ziemi Lubaczowskiej".
Instytucja Zarządzająca PROW 2014-2020 - Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Strona internetowa współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach poddziałania 19.4 Wsparcie na rzecz kosztów bieżących i aktywizacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.